Pompa naklejana do insuliny bazowej

Pompa naklejana do insuliny bazowej to małe urządzenie bez drenu zewnętrznego, przyklejane wprost do skóry [1]. W środku znajduje się zbiornik z insuliną szybko działającą, a pod nim kaniula, czyli cienki, krótki wężyk wchodzący pod skórę [1]. Insulina podawana jest ze stałym przepływem, przez cały czas noszenia [2]. Zadaniem tego rodzaju pompy jest zastąpienie codziennego wstrzyknięcia insuliny bazowej [3].

Po napełnieniu pompy insuliną naklejasz ją na skórę i nosisz, praktycznie nie robiąc nic więcej. Po zakończeniu okresu noszenia zdejmujesz ją i zakładasz nową. Ten rodzaj pompy nie ma ekranu ani menu i podczas pracy nie potrzebuje telefonu ani pilota [3]. W istocie jest to naklejana pompa insulinowa o stałym przepływie.

Główna różnica dotyczy drogi, jaką insulina pokonuje do celu, czyli do naczynia krwionośnego. Gdy wykonujesz wstrzyknięcie insuliny o długim działaniu, powstaje duży zapas podskórny. Z tego zapasu insulina przechodzi powoli, stopniowo, do krwi, w ciągu 24 godzin albo nawet dłużej [4]. Pompa naklejana do insuliny bazowej takiego zapasu nie tworzy. Modele czysto mechaniczne uwalniają insulinę ze stałym, ciągłym przepływem [2]. Modele elektroniczne podają natomiast małe ilości insuliny szybko działającej w krótkich odstępach, tak by uzyskać ustawioną dawkę na 24 godziny [1].

Celem jest utrzymanie podstawowego poziomu insuliny, obecnego między posiłkami i w nocy. W praktyce różnicę czuć w liczbie ukłuć, bo jedno wkłucie, czyli jedno założenie urządzenia, wystarcza nawet na trzy dni [1]. Różnicę czuć też w równomierności działania. Stały przepływ jest bardziej przewidywalny niż duży zapas, który bywa wchłaniany różnie w kolejnych dniach [5].

Insulinę o długim działaniu stworzono po to, by podawać ją we wstrzyknięciu. Jej długi czas działania wynika ze sposobu uwalniania z początkowego zapasu utworzonego pod skórą [4]. Urządzenie, które podaje insulinę bez przerwy pod skórę, nie potrzebuje takiego sztucznego wydłużania czasu działania [5]. Stała dostępność insuliny dla organizmu wynika z mechanizmu pompy, a nie ze szczególnej formuły chemicznej insuliny [6].

Insulina szybko działająca wchodzi i szybko jest zużywana przez organizm. Małe ilości podawane bez przerwy przez pompę zapewniają równomierne przechodzenie insuliny z przestrzeni podskórnej do organizmu [5]. Dlatego insuliny o długim działaniu nigdy nie umieszcza się w pompie insulinowej [7].

Przepływ dobiera zespół leczący, wychodząc od Twojej dobowej dawki insuliny bazowej [1]. Urządzeń się nie programuje; przychodzą gotowe, w kilku stałych stopniach dawki [3]. Stopnie te sięgają od około 20 do około 50 jednostek na dobę, zależnie od modelu, co oznacza przepływ około 1-2 jednostek na godzinę [1] [2]. Przepływ pozostaje potem stały, od pierwszej do ostatniej minuty noszenia. Nie masz przepływów bazowych programowanych godzina po godzinie i nie możesz zmienić przepływu po uruchomieniu [3]. Ryzyko hipoglikemii, czyli spadku glikemii poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l), rośnie wtedy, gdy ruszasz się więcej niż zwykle albo gdy opuścisz posiłek, właśnie dlatego, że pompa nie zmienia swojego przepływu.

W takie dni mierzysz glikemię częściej i trzymasz pod ręką 15 g szybko wchłanianych węglowodanów. Dni z większym wysiłkiem fizycznym, z chorobą albo z postem trzeba omówić z zespołem leczącym z wyprzedzeniem, żeby mieć przygotowane inne rozwiązania [7]. Gdy zapotrzebowanie na insulinę bazową zmieni się istotnie, trzeba będzie użyć pompy ustawionej fabrycznie na inną dawkę dobową [3]. Nie da się zmodyfikować posiadanej pompy tak, by podawała więcej albo mniej insuliny.

Czas noszenia zależy od modelu. Część modeli wymienia się codziennie, co 24 godziny [2]. Inne nosi się nawet do 72 godzin, czyli trzy dni [1]. Mechanizm czysto mechaniczny stosuje się zwykle w modelach jednodniowych, a elektroniczny w trzydniowych [3].

Modele jednodniowe usuwa się w całości po zakończeniu noszenia [2]. W modelach trzydniowych zbiornik się wyrzuca, a część elektroniczną używa ponownie nawet przez rok [1]. Zbiornik pokrywa dawkę bazową na 24 godziny oraz do 36 jednostek podawanych na żądanie [2].

Pompę do insuliny bazowej trzeba zdjąć przed badaniem takim jak rezonans magnetyczny, bo urządzenie zawiera części metalowe [8]. Zdejmujesz ją także przed tomografią komputerową, jeśli badanie obejmuje okolicę, w której ją nosisz. Przy zwykłym zdjęciu rentgenowskim ryzyko uważa się za bardzo małe, ale niektóre instrukcje używania wymagają zdjęcia urządzenia przy każdym badaniu rentgenowskim [8]. Najlepiej z wyprzedzeniem zasięgnąć rady zespołu leczącego i pracowni obrazowej.

To zależy od modelu. Część urządzeń podaje wyłącznie insulinę bazową, a dawki posiłkowe pozostają, jeśli są potrzebne, w postaci wstrzyknięć [3]. Inne urządzenia dokładają do przepływu bazowego dawki na żądanie. Uwalniają one dwie jednostki przy każdym naciśnięciu dwóch przycisków, maksymalnie do 36 jednostek na dobę [2] [9]. Każde dodatkowe naciśnięcie oznacza dwie jednostki insuliny więcej, a więc i większe ryzyko hipoglikemii.

Wyboru między tymi dwiema możliwościami dokonujesz razem z zespołem leczącym, stosownie do potrzeb. Jeśli używasz wyłącznie insuliny bazowej, wystarczy model prosty, bez bolusów. Jeśli potrzebujesz insuliny również do posiłków, model z przyciskami może pokryć obie potrzeby jednym urządzeniem [2]. Istnieje też trzeci rodzaj urządzenia naklejanego, które podaje wyłącznie dawki posiłkowe, bez żadnego przepływu bazowego [10]. Stosuje się je zwykle razem z codziennym wstrzyknięciem insuliny bazowej [10].

Miejsca odpowiednie dla takiej pompy to klasyczne miejsca dla formatu naklejanego [11]:

• brzuch;
• przednia albo boczna część uda;
• tylna część ramienia;
• okolica lędźwiowa albo pośladek.

Należy unikać skóry bliżej niż pięć centymetrów od pępka [11]. Unikaj również znamion, blizn, tatuaży oraz skóry podrażnionej z jakiegokolwiek powodu [12].

Wybierz okolicę możliwie płaską, która nie rozciąga się mocno przy ruchu [13]. Zmieniaj miejsce przy każdym nowym urządzeniu, żeby skóra miała czas się zregenerować [12]. Większość urządzeń jest odporna na wodę, badana według określonych norm szczelności, więc prysznic, kąpiel i zwykłe pływanie nie stanowią problemu, w granicach głębokości i czasu podanych w instrukcji Twojego modelu [8]. Silnego ciepła jacuzzi albo sauny należy jednak unikać, bo przyspiesza wchłanianie insuliny [8]. Po długim kontakcie z wodą sprawdź brzegi kleju i dobrze osusz skórę dookoła [13].

W takim przypadku insulina bazowa zatrzymuje się natychmiast i nie masz już pod skórą żadnego zapasu, z którego mogłaby napływać [14]. Insulina szybko działająca jest szybko zużywana przez organizm, więc wartości glikemii mogą rosnąć bardzo szybko [15]. Przy stosowaniu w cukrzycy typu 2 ryzyko wytworzenia ciał ketonowych jest dużo mniejsze niż w cukrzycy typu 1. Tłumaczy to fakt, że w tym typie cukrzycy zwykle zachowane jest pewne własne wydzielanie insuliny, ale jego wielkość bardzo różni się u poszczególnych osób [16]. Ryzyko ciał ketonowych nie znika jednak całkowicie, więc mierz glikemię częściej do czasu założenia nowego urządzenia. Jeśli pojawią się wymioty, duszność albo senność, jedź od razu na oddział ratunkowy.

I tak potrzebny jest plan zapasowy na takie sytuacje, uzgodniony wcześniej z zespołem leczącym [7]. Trzymaj pod ręką pena, żeby w każdej chwili pokryć okres do założenia nowej pompy. Sprawdzaj pompę ręką kilka razy dziennie: czy brzegi kleju się nie odkleiły, czy skóra dookoła nie jest wilgotna albo nie pachnie insuliną i czy urządzenie nadal mocno trzyma. Bardzo uważnie śledź przebieg glikemii zawsze wtedy, gdy coś wygląda nie tak [14].

Tak, tak samo często jak wcześniej. Pompa bazowa niczego nie mierzy, nie łączy się z sensorem i sama nie zmienia przepływu insuliny [3]. Działa tak samo, niezależnie od Twoich wartości glikemii [3]. Hipoglikemia oznacza glikemię poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l): przyjmujesz 15 g szybko wchłanianych węglowodanów i sprawdzasz ponownie po 15 minutach. Pełne kroki znajdziesz na stronach o tym, czym jest hipoglikemia oraz o tym, jak ją leczyć.

Ocena glikemii pozostaje jedynym sposobem ustalenia, czy stopień dawki podawany przez pompę rzeczywiście Ci odpowiada [7]. Najcenniejsze do oceny, czy insuliny bazowej wystarcza w nocy, są wartości nocne i poranne [17]. Wartości dzienne dopełniają obraz, ale zależą od posiłków i aktywności fizycznej, więc same w sobie trudniej je zinterpretować. Profil glikemii omawia się z zespołem leczącym na wizytach kontrolnych i wtedy może zapaść decyzja o zmianie stopnia dawki [1].

Pompa do podawania insuliny bazowej, z bolusami albo bez, przeznaczona jest zwykle dla dorosłych z cukrzycą typu 2 [18]. Kierowana jest do osób, które już stosują insulinę bazową albo które muszą rozpocząć leczenie insuliną [19]. Odpowiada zwłaszcza wtedy, gdy chcesz mieć mniej ukłuć albo gdy trudno Ci wykonać wstrzyknięcie przy innych osobach [20]. Innym słusznym powodem jest to, że czasem zapominasz o codziennym wstrzyknięciu insuliny bazowej [21].

Żeby używać tego rodzaju pompy, potrzebujesz kilku rzeczy:

• dobrze widzieć, w razie potrzeby w okularach;
• umieć napełnić zbiornik strzykawką dołączoną do zestawu pompy;
• mierzyć glikemię wielokrotnie każdego dnia albo korzystać z sensora glukozy [7].

Wybór pompy do podawania insuliny bazowej to kompromis: zyskujesz prostotę, ale tracisz dokładne dostrajanie dawek [22]. Urządzenie nie dopasowuje się do wartości glikemii, nie oblicza dawek i nie zapisuje danych [3]. Dlatego nie jest to metoda leczenia odpowiednia dla cukrzycy typu 1, gdzie dokładne dostrajanie dawek ma zasadnicze znaczenie [7]. Dla lepszego wyrównania w cukrzycy typu 1 istnieją automatyczne systemy podawania insuliny [23]. Wybór rodzaju pompy to decyzja, którą podejmujesz razem z zespołem leczącym, stosownie do sytuacji i upodobań [18].