Το αυτοκόλλητο επίθεμα για τη βασική ινσουλίνη

Η αντλία-επίθεμα για βασική ινσουλίνη είναι μια μικρή συσκευή χωρίς εξωτερικό σωληνάκι, κολλημένη απευθείας στο δέρμα [1]. Μέσα υπάρχει μια δεξαμενή με ινσουλίνη ταχείας δράσης, και από κάτω της υπάρχει μια κάνουλα, δηλαδή ένα λεπτό, κοντό σωληνάκι που μπαίνει κάτω από το δέρμα [1]. Η ινσουλίνη χορηγείται με σταθερό ρυθμό, για όλο το διάστημα που τη φοράς [2]. Ο ρόλος αυτού του τύπου αντλίας είναι να αντικαταστήσει την καθημερινή ένεση βασικής ινσουλίνης [3].

Αφού γεμίσεις την αντλία με ινσουλίνη, την τοποθετείς στο δέρμα και τη φοράς χωρίς πρακτικά να χρειάζεται να κάνεις τίποτε άλλο. Στο τέλος της περιόδου χρήσης την αφαιρείς και τοποθετείς μια νέα. Αυτός ο τύπος αντλίας δεν έχει οθόνη, δεν έχει μενού και δεν χρειάζεται κινητό ή τηλεχειριστήριο όσο λειτουργεί [3]. Στην ουσία είναι μια αντλία-επίθεμα ινσουλίνης με σταθερό ρυθμό.

Η βασική διαφορά βρίσκεται στη διαδρομή που ακολουθεί η ινσουλίνη προς τον τελικό της προορισμό, το αγγείο. Όταν κάνεις μια ένεση ινσουλίνης μακράς δράσης, σχηματίζεται μια μεγάλη υποδόρια αποθήκη. Από αυτή την αποθήκη η ινσουλίνη περνά αργά, σταδιακά, στο αίμα, σε 24 ώρες ή και περισσότερο [4]. Η αντλία-επίθεμα για βασική ινσουλίνη δεν σχηματίζει τέτοια αποθήκη. Τα καθαρά μηχανικά μοντέλα απελευθερώνουν την ινσουλίνη με σταθερό, συνεχή ρυθμό [2]. Τα ηλεκτρονικά μοντέλα αντ' αυτού χορηγούν μικρές ποσότητες ινσουλίνης ταχείας δράσης σε σύντομα διαστήματα, ώστε να συμπληρωθεί η προκαθορισμένη δόση για 24 ώρες [1].

Ο στόχος είναι να υπάρχει ένα βασικό επίπεδο ινσουλίνης, παρόν ανάμεσα στα γεύματα και τη νύχτα. Στην πράξη νιώθεις τη διαφορά στον αριθμό των τρυπημάτων, γιατί μία μόνο τοποθέτηση, δηλαδή μία μόνο εφαρμογή της συσκευής, καλύπτει έως και τρεις ημέρες [1]. Νιώθεις επίσης τη διαφορά στο πόσο σταθερή είναι η δράση. Ένας σταθερός ρυθμός είναι πιο προβλέψιμος από μια μεγάλη αποθήκη, που μερικές φορές απορροφάται διαφορετικά από τη μία ημέρα στην άλλη [5].

Η ινσουλίνη μακράς δράσης δημιουργήθηκε για να χορηγείται με ένεση. Η μεγάλη διάρκεια δράσης της προέρχεται από τον τρόπο με τον οποίο απελευθερώνεται από την αρχική αποθήκη που σχηματίζεται κάτω από το δέρμα [4]. Μια συσκευή που χορηγεί ινσουλίνη συνεχώς κάτω από το δέρμα δεν χρειάζεται αυτή την τεχνητή παράταση του χρόνου δράσης [5]. Η σταθερή διαθεσιμότητα ινσουλίνης για το σώμα προέρχεται από τον μηχανισμό της αντλίας, όχι από κάποια ειδική χημική σύνθεση της ινσουλίνης [6].

Η ινσουλίνη ταχείας δράσης μπαίνει και καταναλώνεται γρήγορα από το σώμα. Οι μικρές ποσότητες που χορηγεί συνεχώς η αντλία εξασφαλίζουν έναν σταθερό ρυθμό ινσουλίνης από τον υποδόριο χώρο προς το σώμα [5]. Γι' αυτόν τον λόγο, ινσουλίνη μακράς δράσης δεν μπαίνει ποτέ σε αντλία ινσουλίνης [7].

Ο ρυθμός επιλέγεται από την ιατρική ομάδα, ξεκινώντας από την ημερήσια δόση βασικής ινσουλίνης σου [1]. Οι συσκευές δεν προγραμματίζονται· έρχονται έτοιμες, σε λίγα σταθερά βήματα δόσης [3]. Τα βήματα κυμαίνονται από περίπου 20 έως περίπου 50 μονάδες την ημέρα, ανάλογα με το μοντέλο, κάτι που σημαίνει ρυθμό περίπου 1-2 μονάδων ανά ώρα [1] [2]. Ο ρυθμός μένει στη συνέχεια σταθερός, από το πρώτο ως το τελευταίο λεπτό που τη φοράς. Δεν έχεις βασικούς ρυθμούς προγραμματισμένους ανά ώρα και δεν μπορείς να αλλάξεις τον ρυθμό αφού ξεκινήσει [3]. Ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας, δηλαδή πτώσης της γλυκόζης αίματος κάτω από 70 mg/dL (3,9 mmol/L), αυξάνεται όταν κινείσαι περισσότερο από το συνηθισμένο ή όταν παραλείπεις ένα γεύμα, ακριβώς επειδή η αντλία δεν αλλάζει τον ρυθμό της.

Τέτοιες ημέρες μετράς τη γλυκόζη αίματος πιο συχνά και έχεις κοντά σου 15 g υδατανθράκων ταχείας δράσης. Για ημέρες με περισσότερη σωματική προσπάθεια, με ασθένεια ή όταν νηστεύεις, πρέπει να το συζητήσεις εκ των προτέρων με την ιατρική ομάδα, ώστε να έχεις έτοιμες εναλλακτικές [7]. Όταν η ανάγκη σου σε βασική ινσουλίνη αλλάξει σημαντικά, θα πρέπει να χρησιμοποιήσεις αντλία ρυθμισμένη από το εργοστάσιο για διαφορετική δόση στο εικοσιτετράωρο [3]. Δεν υπάρχει τρόπος να τροποποιήσεις την αντλία που έχεις ώστε να χορηγεί περισσότερη ή λιγότερη ινσουλίνη.

Η διάρκεια εξαρτάται από το μοντέλο. Ορισμένα μοντέλα αλλάζουν καθημερινά, στις 24 ώρες [2]. Άλλα φοριούνται έως 72 ώρες, δηλαδή τρεις ημέρες [1]. Ο καθαρά μηχανικός μηχανισμός χρησιμοποιείται γενικά στα μοντέλα μίας ημέρας, και ο ηλεκτρονικός στα μοντέλα των τριών ημερών [3].

Τα μοντέλα μίας ημέρας αφαιρούνται εντελώς στο τέλος της περιόδου χρήσης [2]. Στα μοντέλα των τριών ημερών η δεξαμενή πετιέται και το ηλεκτρονικό μέρος επαναχρησιμοποιείται έως και έναν χρόνο [1]. Η δεξαμενή καλύπτει τη βασική δόση για 24 ώρες, συν έως 36 μονάδες που δίνονται κατ' απαίτηση [2].

Η αντλία βασικής ινσουλίνης πρέπει να βγαίνει πριν από μια εξέταση όπως η μαγνητική τομογραφία, γιατί η συσκευή περιέχει μεταλλικά μέρη [8]. Τη βγάζεις επίσης πριν από αξονική τομογραφία, αν η εξέταση καλύπτει την περιοχή όπου τη φοράς. Σε μια συνηθισμένη ακτινογραφία ο κίνδυνος θεωρείται πολύ μικρός, όμως ορισμένες οδηγίες χρήσης απαιτούν αφαίρεση για κάθε ακτινολογική εξέταση [8]. Είναι καλύτερα να ζητήσεις συμβουλή εκ των προτέρων από την ιατρική σου ομάδα και από το τμήμα απεικόνισης.

Εξαρτάται από το μοντέλο. Ορισμένες συσκευές δίνουν μόνο βασική ινσουλίνη, και οι δόσεις των γευμάτων παραμένουν, αν τις χρειάζεσαι, με τη μορφή ενέσεων [3]. Άλλες συσκευές προσθέτουν στον βασικό ρυθμό δόσεις κατ' απαίτηση. Αυτές οι συσκευές απελευθερώνουν δύο μονάδες με κάθε πάτημα των δύο κουμπιών, έως και 36 μονάδες την ημέρα [2] [9]. Κάθε επιπλέον πάτημα σημαίνει δύο μονάδες ινσουλίνης παραπάνω, άρα και υψηλότερο κίνδυνο υπογλυκαιμίας.

Την επιλογή ανάμεσα στις δύο δυνατότητες την κάνεις μαζί με την ιατρική ομάδα, ανάλογα με τις ανάγκες σου. Αν χρησιμοποιείς μόνο βασική ινσουλίνη, το απλό μοντέλο, χωρίς δόσεις, αρκεί. Αν χρειάζεσαι ινσουλίνη και στα γεύματα, το μοντέλο με κουμπιά μπορεί να καλύψει και τις δύο ανάγκες με μία μόνο συσκευή [2]. Υπάρχει επίσης και ένας τρίτος τύπος συσκευής-επιθέματος, που δίνει μόνο δόσεις γευμάτων, χωρίς καθόλου βασικό ρυθμό [10]. Αυτή χρησιμοποιείται γενικά μαζί με μια καθημερινή ένεση βασικής ινσουλίνης [10].

Οι κατάλληλες θέσεις για μια τέτοια αντλία είναι οι κλασικές της μορφής επιθέματος [11]:

• η κοιλιά·
• το μπροστινό ή το πλάγιο μέρος του μηρού·
• το πίσω μέρος του βραχίονα·
• η μέση ή ο γλουτός.

Το δέρμα σε απόσταση μικρότερη από πέντε εκατοστά από τον ομφαλό πρέπει να αποφεύγεται [11]. Απόφυγε επίσης τις ελιές, τις ουλές, τα τατουάζ και το δέρμα που είναι ερεθισμένο για οποιονδήποτε λόγο [12].

Διάλεξε μια περιοχή όσο το δυνατόν πιο επίπεδη και που δεν τεντώνεται πολύ όταν κινείσαι [13]. Άλλαζε τη θέση κάθε φορά που τοποθετείς νέα συσκευή, ώστε το δέρμα να έχει χρόνο να αναρρώσει [12]. Οι περισσότερες συσκευές είναι ανθεκτικές στο νερό, ελεγμένες με συγκεκριμένα πρότυπα στεγανότητας, οπότε το ντους, το μπάνιο και το συνηθισμένο κολύμπι δεν αποτελούν πρόβλημα, μέσα στα όρια βάθους και χρόνου που δίνονται στις οδηγίες του μοντέλου σου [8]. Η έντονη ζέστη ενός τζακούζι ή μιας σάουνας πρέπει ωστόσο να αποφεύγεται, γιατί επιταχύνει την απορρόφηση της ινσουλίνης [8]. Μετά από παρατεταμένη επαφή με νερό, έλεγξε τις άκρες του κολλητικού και στέγνωσε καλά το γύρω δέρμα [13].

Σε αυτή την περίπτωση η βασική ινσουλίνη σταματά επιτόπου και δεν έχεις πια καμία εφεδρεία κάτω από το δέρμα από την οποία να προέλθει ινσουλίνη [14]. Η ινσουλίνη ταχείας δράσης καταναλώνεται γρήγορα από το σώμα, οπότε οι τιμές της γλυκόζης αίματος μπορούν να ανέβουν πολύ γρήγορα [15]. Όταν χρησιμοποιείται στον διαβήτη τύπου 2, ο κίνδυνος παραγωγής κετονοσωμάτων είναι πολύ μικρότερος από ό,τι στον διαβήτη τύπου 1. Η εξήγηση είναι ότι σε αυτόν τον τύπο διαβήτη διατηρείται συνήθως κάποια δική σου έκκριση ινσουλίνης, όμως η ποσότητα διαφέρει πολύ από άτομο σε άτομο [16]. Ο κίνδυνος των κετονοσωμάτων όμως δεν εξαφανίζεται εντελώς, οπότε μετράς τη γλυκόζη αίματος πιο συχνά μέχρι να τοποθετήσεις νέα συσκευή. Αν εμφανιστούν εμετοί, δυσκολία στην αναπνοή ή υπνηλία, πήγαινε αμέσως στα επείγοντα.

Χρειάζεσαι ούτως ή άλλως ένα εφεδρικό σχέδιο για τέτοιες καταστάσεις, συμφωνημένο εκ των προτέρων με την ιατρική σου ομάδα [7]. Να έχεις κοντά σου μια πένα ένεσης, ώστε να μπορείς ανά πάσα στιγμή να καλύψεις το διάστημα μέχρι να τοποθετηθεί νέα αντλία. Έλεγχε την αντλία με το χέρι σου λίγες φορές την ημέρα: αν έχουν σηκωθεί οι άκρες του κολλητικού, αν το δέρμα γύρω της είναι υγρό ή μυρίζει ινσουλίνη, και αν η συσκευή είναι ακόμη γερά κολλημένη. Παρακολούθησε πολύ προσεκτικά την πορεία της γλυκόζης αίματός σου κάθε φορά που κάτι δεν φαίνεται εντάξει [14].

Ναι, εξίσου συχνά με πριν. Η βασική αντλία δεν μετράει τίποτα, δεν συνδέεται με αισθητήρα και δεν αλλάζει μόνη της τον ρυθμό ινσουλίνης [3]. Λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο όποιες κι αν είναι οι τιμές της γλυκόζης αίματός σου [3]. Υπογλυκαιμία σημαίνει γλυκόζη κάτω από 70 mg/dL (3,9 mmol/L): παίρνεις 15 g υδατανθράκων ταχείας δράσης και επαναλαμβάνεις τη μέτρηση μετά από 15 λεπτά. Τα πλήρη βήματα βρίσκονται στις σελίδες για το τι είναι η υπογλυκαιμία και για το πώς αντιμετωπίζεται.

Η εκτίμηση της γλυκόζης αίματός σου παραμένει ο μόνος τρόπος για να διαπιστώσεις αν το βήμα δόσης που χορηγεί η αντλία σου ταιριάζει πραγματικά [7]. Οι νυχτερινές και πρωινές τιμές γλυκόζης αίματος είναι οι πιο πολύτιμες για να κρίνεις αν η βασική ινσουλίνη επαρκεί στη διάρκεια της νύχτας [17]. Οι τιμές της ημέρας συμπληρώνουν την εικόνα, επηρεάζονται όμως από τα γεύματα και τη σωματική δραστηριότητα, οπότε ερμηνεύονται δυσκολότερα από μόνες τους. Το προφίλ γλυκόζης πρέπει να συζητιέται με την ιατρική σου ομάδα στους ελέγχους, και τότε μπορεί να ληφθεί η απόφαση αλλαγής του βήματος δόσης [1].

Η αντλία χορήγησης βασικής ινσουλίνης, με ή χωρίς δόσεις εφόδου, προορίζεται γενικά για ενήλικες με διαβήτη τύπου 2 [18]. Απευθύνεται σε όσους ήδη χρησιμοποιούν βασική ινσουλίνη ή πρέπει να ξεκινήσουν θεραπεία με ινσουλίνη [19]. Σου ταιριάζει ιδίως αν θέλεις λιγότερα τρυπήματα ή αν σου είναι δύσκολο να κάνεις ένεση μπροστά σε άλλους [20]. Ένας ακόμη βάσιμος λόγος είναι ότι μερικές φορές ξεχνάς να κάνεις την καθημερινή ένεση βασικής ινσουλίνης [21].

Για να χρησιμοποιήσεις αυτόν τον τύπο αντλίας χρειάζεσαι μερικά πράγματα:

• να βλέπεις καλά, με γυαλιά αν χρειάζεται·
• να μπορείς να γεμίσεις τη δεξαμενή με τη σύριγγα που παρέχεται στο κιτ της αντλίας·
• να μετράς τη γλυκόζη αίματος επανειλημμένα κάθε μέρα ή να χρησιμοποιείς αισθητήρα γλυκόζης [7].

Η επιλογή αντλίας για τη χορήγηση βασικής ινσουλίνης είναι ένας συμβιβασμός: κερδίζεις απλότητα, χάνεις όμως τη λεπτή ρύθμιση των δόσεων [22]. Η συσκευή δεν προσαρμόζεται στις τιμές της γλυκόζης αίματός σου, δεν υπολογίζει τις δόσεις και δεν καταγράφει τα δεδομένα [3]. Γι' αυτόν τον λόγο δεν είναι μέθοδος θεραπείας κατάλληλη για τον διαβήτη τύπου 1, όπου η λεπτή ρύθμιση των δόσεων είναι απαραίτητη [7]. Για καλύτερο έλεγχο στον διαβήτη τύπου 1 υπάρχουν αυτοματοποιημένα συστήματα χορήγησης ινσουλίνης [23]. Η επιλογή του τύπου αντλίας είναι απόφαση που παίρνετε μαζί με την ιατρική σου ομάδα, ανάλογα με την κατάστασή σου και τις προτιμήσεις σου [18].