Hipoglisemi nedir ve nasıl tanırsınız

Hipoglisemi, kan şekerinin vücudun gereksinimine göre çok düşük olması demektir. Tip 1 diyabette 70 mg/dL (3,9 mmol/L) altındaki her değer hipoglisemi sayılır [1]. Ayrı bir hastalık değil, insülin tedavisinin istenmeyen bir etkisidir. Vücuttaki insülin o anki gereksinimi aştığında ortaya çıkar.

Vücut oldukça kararlı bir glukoz düzeyiyle çalışır, çünkü beyin neredeyse tümüyle ona bağımlıdır. Kan şekeri düştüğünde vücut bir alarm verir (hormonal ve nörolojik) ve siz ilk belirtileri duyumsarsınız. Hipoglisemi hemen tedavi edilir, hızlı emilen karbonhidratla [1]. Diyabette en hızlı davranmanız gereken durum budur, aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi.

Eşik 70 mg/dL (3,9 mmol/L) değeridir. Bu değerin altında, siz bir şey duyumsasanız da duyumsamasanız da hipoglisemiden söz ederiz. Bu sayı rastgele seçilmemiştir, çünkü diyabeti olmayan bir kişinin vücudu yaklaşık bu değerde savunma hormonlarını, başlıca glukagon ve adrenalini salmaya başlar [1].

Bu eşik bir uyarı değeridir, bir tehlike değeri değildir. Daha aşağı inmemek için şimdi harekete geçmeniz gerektiğini bildirir. 68 mg/dL (3,8 mmol/L) değerinde beynin glukozu yeterli düzeydedir. Sorunlar daha aşağıda ortaya çıkar ve eşiğin amacı, siz oraya varmadan sizi durdurmaktır [1].

Üç tanedir. 1. düzey, 54 ile 69 mg/dL (3,0–3,8 mmol/L) arasındaki bir kan şekeri demektir. 2. düzey, 54 mg/dL (3,0 mmol/L) altındaki bir kan şekeri demektir. 3. düzey ise başka birinin yardımına gereksinim duyulmasıyla tanımlanan ağır hipoglisemidir [1].

Bu sınıflandırma bütün dünyada aynı biçimde kullanılır ve bu, sonuçlarınızı karşılaştırdığınızda ya da başka bir hekimle konuştuğunuzda işe yarar. İlk iki düzey bir sayıyla, üçüncüsü ise size ne olduğuyla tanımlanır. Bu nedenle ağır bir hipoglisemi, sayı olarak 1. düzey gibi görünen bir değerde ortaya çıkabilir.

Bu, 2. düzeye verilen addır, yani 54 mg/dL (3,0 mmol/L) altındaki bir kan şekeridir. Bu değerden başlayarak beyin az glukoz almaya başlar ve belirtiler artık yalnızca bir uyarı değildir. Odaklanma güçlüğü, bulanık görme ya da güç konuşma ortaya çıkabilir. Hipoglisemi düzeltmesinin artık ertelenemeyeceği an budur [1].

2. düzey bir atak, düzeltildikten sonra bile göz ardı edilmez. Bu türden bir ya da birkaç atak, insülin dozları ve günün düzeni konusunda hekimle konuşmayı gerektirir [1]. Bu eşiğin altına hiçbir şey duyumsamadan inerseniz bu bilgi daha da önemlidir. Genellikle vücudun uyarı belirtilerini yitirdiğiniz anlamına gelir.

İlk belirtiler sempatik sinir sisteminden gelir: titreme, soğuk terleme, çarpıntı, ani ve yoğun açlık, sinirlilik. Bunlar yararlı işaretlerdir; çünkü beynin etkinliği bozulmadan önce ortaya çıkarlar.

Kan şekeri daha çok düşerse beyinden gelen belirtiler ortaya çıkar: odaklanma güçlüğü, bulanık görme, güç konuşma, huzursuzluk, uyuklama. Bu düzeyde kendinize yardım etmeniz zaten güçleşmiştir; bu nedenle tedavi ertelenmemelidir [1].

Evet. Tanım, duyumsadığınıza değil, ölçülen değere dayanır. 70 mg/dL (3,9 mmol/L) altındaki bir kan şekeri, kendinizi tümüyle iyi hissettiğinizde de sayılır [1]. Bunun nedeni, diyabetli birçok hastanın savunma yanıtının zayıflamış olmasıdır, dolayısıyla belirtilerin yokluğu riskin yokluğu anlamına gelmez.

Durum özellikle 54 mg/dL (3,0 mmol/L) altında dikkat ister. Hiçbir belirti vermeyen bu kadar düşük bir değer, hipoglisemi farkındalığının yitimine işaret eder. Düşük değerlere dayanıklı duruma geldiğinizi göstermez. Alarm düzeneğinizin artık zamanında çalışmadığını gösterir.

Bir hipogliseminin bütün belirtilerini taşıdığınız, ama ölçülen kan şekerinin normal olduğu durumdur. Yüksek değerlere alışmış diyabetli hastalarda, kan şekeri hızla normale doğru indiğinde ortaya çıkar. Vücut yüksek değerlere uyum sağlamıştır ve 120 mg/dL (6,7 mmol/L) değerini tehlikeli bir düşüş gibi karşılar. Belirtiler gerçektir, hayal ürünü değildir.

Glukozla tedavi burada çözüm değildir, çünkü kan şekeri zaten olması gereken yerdedir ve hipoglisemi ölçülen değerle tanımlanır [1]. Yine de karar vermeden önce her seferinde ölçün, belirtiler ağırlaşırsa kan şekerini ölçüm cihazıyla yineleyin. Böyle hissettiğiniz her seferinde yerseniz yüksek değerlerde takılı kalırsınız. Vücudun alarm eşiği, ortalama kan şekeri düştükçe birkaç hafta içinde kendiliğinden iner. Bu, daha iyi bir tedavinin başındaki geçici bir aşamadır.

Nedeni her zaman, vücutta bulunan insülinle o anki gereksinim arasındaki dengesizliktir. En sık, çok büyük bir insülin dozu, ertelenmiş ya da tahmin ettiğinizden küçük bir öğün ya da bir öncekine çok yakın uygulanmış bir düzeltme söz konusudur. Hipoglisemiler dozda, öğünlerde ya da harekette bir açıklama olmadan yineleniyorsa, hekim çölyak hastalığı, adrenal yetmezlik ya da böbrek bozukluğu gibi ek bir neden arar.

Fiziksel çaba insüline duyarlılığı artırır ve kan şekerini antrenmandan birkaç saat sonra da düşürebilir [2]. Alkol, karaciğerde yeni glukoz üretimini engeller, bu nedenle 24 saat boyunca hipoglisemi riskini artırabilir [3]. Karaciğerin depoları zaten boşken risk en yüksektir, yani aç karnına ya da fiziksel çabadan sonra.

Evet, ama seyrek. Diyabeti olmayan bir kişide, kan şekerinin denetimsiz düşüşünü neredeyse her zaman durduran üç güvenlik düzeneği vardır. Birincisi kendi insülin salgısının durmasıdır. İkincisi karaciğerden glukoz çıkaran hormon olan glukagonun salınmasıdır. Üçüncüsü ise ilk ikisi yetmediğinde devreye giren adrenalindir. Bu iki düzenek birlikte, olağan koşullarda kan şekerini risk eşiğinin üzerinde tutar.

Tip 1 diyabette bu üç düzeneğin hiçbiri artık aynı biçimde çalışmaz. Uygulanan insülin, kan şekeri değeri ne olursa olsun etkisini gösterir. Glukagon yanıtı hastalığın ilk yıllarında yitirilir, adrenalin yanıtı ise yinelenen ataklardan sonra zayıflar [1]. Asıl fark buradadır. Başkalarından daha kırılgan değilsiniz, onların farkında olmadan kullandığı koruma düzeneklerini yitirmiş durumdasınız.

Hipoglisemi, size yardım etmesi için başka birine gereksinim duyduğunuzda ağırdır (3. düzey). Belirtiler daha ilerlemiştir ve belirgin konfüzyon, yutamama, havale ve bilinç yitimidir. Tanım belirli bir kan şekeri sayısına değil, kendi kendinizi artık tedavi edemediğiniz gerçeğine dayanır [1]. Kendi başınıza tedavi ettiğiniz 40 mg/dL (2,2 mmol/L) değerindeki bir kan şekeri ağır hipoglisemi değildir. Yardıma gereksinim duyduğunuz 60 mg/dL (3,3 mmol/L) değerindeki bir kan şekeri ise ağır hipoglisemidir.

Hasta bilincini yitirmişse ağızdan hiçbir şey verilmez, çünkü yiyecek ya da sıvı akciğerlere kaçabilir. Glukagon (burundan ya da enjeksiyonla) uygulanır ve hemen acil servis çağrılır. Tip 1 diyabette ağır hipoglisemi riski yaşamın geri kalanında var olacaktır; bu nedenle her zaman elinizin altında hızlı karbonhidrat ve acil durumlar için bir plan bulundurmaya değer [4].

Evet, 70 mg/dL (3,9 mmol/L) eşiği çocuk, ergen ve erişkin için aynıdır. Fizyoloji yaşla birlikte değişmez. Değişen şey, atağı tanıma ve zamanında tepki verme yetisidir [1].

6 yaşın altındaki çocuklarda sorun eşik değil, iletişimdir. Küçük bir çocuk hipoglisemi geçirdiğini söylemez ve çoğu zaman bu duyguyu tanımaz bile. Bu nedenle bu yaşta çevredeki erişkinlerin gözlemi ve kan şekeri sensörüyle izlem çok önemlidir. Kan şekeri hedefleri, bu riski göz önünde tutarak kişiye özel seçilir [1].

Son günlerde ya da haftalarda yinelenen hipoglisemi atakları organizmayı düşük değerlere alıştırır ve organizma uyarı işaretlerini artık başlatmaz. Bunun için uzun diyabet yıllarına gerek yoktur, çünkü yakın zamanda geçirilmiş iki ya da üç atak yeterli olabilir. Hiçbir şey duyumsamadan çok düşük kan şekerlerine ulaşabilirsiniz; ilk belirti de doğrudan konfüzyon olabilir. Buna hipoglisemi farkındalığının yitimi denir [5].

İyi yanı, bunun geri kazanılabilmesidir. Birkaç hafta boyunca hipoglisemilerden özenle kaçınırsanız, belirtilerin ortaya çıktığı eşik yeniden yükselir. Geçici olarak daha esnek hedeflerin uygulanmasını sağlık ekibinizle konuşmanız gerekmesinin nedenlerinden biri de budur [5].

Hafif ataklar insülin tedavisinin alışılmış bir parçasıdır ve çoğu kişide haftada birkaç kez ortaya çıkar. Bunlar hızlı karbonhidratla kendiliğinden çözülür ve iz bırakmaz. Asıl önemli ölçüt ise bunların sayısı değil, sensörün size gösterdiği, eşiğin altında geçirilen süredir.

Tip 1 diyabetli erişkinlerin ve çocukların çoğu için uluslararası hedef, günün %4 kadarından azının 70 mg/dL (3,9 mmol/L) altında geçmesidir, yani yaklaşık bir saat, 54 mg/dL (3,0 mmol/L) altında ise hedef %1 kadarından azıdır [1]. Yaşlılarda ve yüksek riskli kişilerde hedef daha katıdır, günün %1 kadarından azı 70 mg/dL (3,9 mmol/L) altında geçmelidir [1]. Ağır ataklar çok daha seyrektir, ama deneyimle birlikte ortadan kalkmaz ve risk tip 1 diyabetin bütün aşamalarında var olmayı sürdürür [4]. Bu nedenle o anda doğaçlama yapmak yerine ne yapacağınızı önceden bilmeniz önemlidir.

Geceleri uyursunuz ve uyarı işaretlerini duyumsamanız çok daha güçtür; bu nedenle bir hipoglisemi atağı kimi zaman saatlerce sürebilir. Gece hipoglisemisi özellikle fiziksel çabanın daha yoğun olduğu bir günün ardından ortaya çıkar; çünkü kaslar depolarını yeniler ve antrenman bittikten çok sonra da glukoz alır [6].

Burada en çok alarmlar önemlidir. Kan şekeri çok aşağı inmeden önce çalan bir sensör, uzun bir atağı kısa bir atağa dönüştürür. Gece boyunca çalan alarmlar, başka türlü fark edilmeden geçecek atakları gerçekten yakalar [7].

Evet; bu da bir glukoz sensörünün en yararlı işlevlerinden biridir [7]. Belirtiler gösterilen değerle uyuşmuyorsa, tedavi etmeden önce glukometreyle doğrulayın. Sensörün, hücreler arasındaki sıvıdaki (hücreler arası sıvı) glukoz yoğunluğunu ölçtüğünü ve kandan birkaç dakika geride kaldığını göz önünde bulundurun.

Önceden belirlenmiş bir hedefe düşüş öngördüklerinde insülin uygulamasını kendiliğinden durduran sistemler, hipoglisemi ataklarının sayısını daha da azaltır [8]. Alarm eşikleri ve ayarları sağlık ekibinizle birlikte belirlenir; çünkü çok aşağı konmuş bir alarm size tepki verecek zaman bırakmaz.

Kısa dönemde kaza riskleri vardır: düşmeler, kırıklar, direksiyonda ya da iş başında tehlikeli durumlar. Hipoglisemi, özellikle gece boyunca kalp ritmi bozukluklarını da başlatabilir [9].

Uzun dönemde, ne yazık ki epeyce sık görülen hipoglisemi korkusu ortaya çıkabilir. Kimi zaman ona yenik düşer ve kan şekerinizi bilerek çok yüksek tutmaya, fazladan yemeye ve fiziksel çabadan kaçınmaya başlarsınız [10]. Diyabetli erişkinlerde ölüm nedenlerine ilişkin çözümlemeler, ağır hipoglisemi ataklarının önlenmeye değer olduğunu gösteriyor; çünkü kimi zaman öldürücü olabilirler [11].

Hipoglisemisi olan bir hasta yutamıyor, yanıt vermiyor ya da havale geçiriyorsa hemen acil servisi çağırın. Ona ağızdan hiçbir şey vermeyin ve elinizin altındaysa glukagon uygulayın. Somut adımlar hipoglisemi tedavisi sayfasındadır; acil durum gerektiren durumlar ise tıbbi uyarıda sıralanmıştır.

Ağır bir atak geçirdiyseniz, açıklaması olmayan yinelenen ataklarınız varsa ya da uyarı işaretlerini artık duyumsamadığınızı fark ettiyseniz aynı gün içinde sağlık ekibinizle bağlantı kurun. Bunlar, o anlık bir düzeltmeyi değil, tedavi şemasının yeniden değerlendirilmesini gerektiren durumlardır [1].