Przelicznik insulinowo-węglowodanowy (ICR)

Przelicznik insulinowo-węglowodanowy (ICR) odpowiada na pytanie, ile gramów węglowodanów pokrywa jedna jednostka insuliny szybko działającej [1]. Na przykład przelicznik 10 oznacza, że jedna jednostka insuliny pokrywa dziesięć gramów węglowodanów. Pozwala on dokładniej obliczyć, ile insuliny potrzebujesz na posiłek, zależnie od jego wielkości. Zatem przy 50 g węglowodanów i ICR równym 10 potrzebujesz 5 jednostek insuliny (bez korekty).

Przelicznik bardzo różni się między osobami, a u tej samej osoby między porami dnia [2]. Większość pacjentów potrzebuje rano więcej insuliny z powodu hormonów kontrregulacyjnych, a u nastolatków także hormonów okresu dojrzewania [3]. Zapotrzebowanie na insulinę w porze obiadu jest zwykle o 30-50% mniejsze niż rano. Prawidłowy przelicznik to taki, który sprowadza glikemię do wartości wyjściowej dwie godziny po posiłku, bez hipoglikemii w kolejnych godzinach [4]. Przelicznik początkowy i każdą jego zmianę ustala się razem z zespołem medycznym.

Policz węglowodany ogółem w posiłku (czytając etykiety, ważąc produkty, korzystając z tabel wartości odżywczych albo aplikacji), a potem podziel przez swój przelicznik insulinowo-węglowodanowy [1]. Na przykład przy 60 g węglowodanów i ICR równym 12 liczysz 60 / 12 = 5 jednostek. Zaokrąglij do najbliższej połowy jednostki, jeśli używasz pena, albo do 0,1 jednostki, jeśli masz pompę insulinową.

Uwzględnij też glikemię przed posiłkiem. Jeśli jest powyżej celu, dodaje się dawkę korekcyjną obliczoną z użyciem swojego wskaźnika wrażliwości na insulinę (o ile jedna jednostka insuliny obniża Twoją glikemię). Jeśli jest poniżej celu, dawkę posiłkową zmniejsza się tym samym wskaźnikiem, a nie wartością wziętą na oko; wskaźnik wrażliwości i docelową glikemię ustala się razem z zespołem medycznym. Pamiętaj też o innych czynnikach, jak insulina aktywna (wciąż działająca z wcześniejszych dawek), planowany wysiłek fizyczny, tłuszcz i białko w posiłku (mogą wymagać bolusa przedłużonego, czyli dawki insuliny podawanej przez pompę stopniowo, przez dłuższy czas), wypity alkohol albo inna ostra choroba [5]. Z czasem szybko oszacujesz dawki do posiłków, nawet bez bardzo szczegółowych obliczeń, jak pokazuje rysunek poniżej.

Zacznij od czytania etykiet. Szukaj „węglowodanów ogółem”, a nie „w tym cukry” [6]. Przy produktach bez etykiety zważ porcję i skorzystaj z tabel wartości odżywczych albo aplikacji (MyFitnessPal, Foodvisor, Carbs&Cals). Przy daniach domowych policz węglowodany z każdego składnika i podziel przez liczbę porcji. Później naucz się oceniać wzrokiem porcje produktów, których używasz często.

Zwróć też uwagę na błonnik. Zasada odejmowania połowy błonnika, gdy przekracza 5 g, dotyczy etykiet i tabel amerykańskich; na etykiecie unijnej wiersz „Węglowodany” nie obejmuje błonnika, więc nie ma czego odejmować (więcej o błonniku i poliolach). W przypadku restauracji wiele sieci publikuje informacje o wartości odżywczej w internecie. Naucz się przydatnych odpowiedników. Na przykład kromka pieczywa ma zwykle 15 g węglowodanów, szklanka mleka 12 g, a średnie jabłko 20-25 g. Pogódź się z tym, że oszacowanie nie będzie idealne [7]. Celuj w dokładność ±10 g przy zwykłych posiłkach [8].

Tak, to normalne i częste, że przelicznik różni się w ciągu dnia [2]. Większość osób potrzebuje na śniadanie nawet o 50% więcej insuliny na gram węglowodanów (zjawisko brzasku, hormony kontrregulacyjne) [3]. Przelicznik może wynosić na przykład 8 rano, 12 w porze obiadu i 10 wieczorem. Przy większych posiłkach część osób potrzebuje różnych przeliczników dla węglowodanów prostych i złożonych [9]. Aby ustalić własne przeliczniki, systematycznie sprawdzaj, jak zmienia się Twoja glikemia po posiłku. Zjedz posiłek o znanej zawartości węglowodanów, gdy glikemia wyjściowa jest w celu i bez innych zmiennych, jak wysiłek czy stres.

Mierz glikemię godzinę i dwie godziny po posiłku przez kilka dni [4]. Jeśli glikemia po dwóch godzinach utrzymuje się ponad 30 mg/dl (1,7 mmol/l) powyżej wartości sprzed posiłku, przelicznik jest za wysoki: większa liczba oznacza mniej insuliny na tę samą ilość węglowodanów. Jeśli występuje hipoglikemia, przelicznik jest za niski, czyli prowadzi do zbyt dużej dawki insuliny. Korekta wynosi zwykle 1-2 punkty, z ponownym sprawdzeniem przez kilka dni, zgodnie z planem ustalonym z zespołem medycznym.

Przelicznik jest prawidłowy, jeśli glikemia dwie godziny po posiłku mieści się w granicach ±30 mg/dl (1,7 mmol/l) od wartości wyjściowej, bez hipoglikemii po trzech godzinach [4]. Aby sprawdzić dokładniej, zacznij z glikemią w celu, zjedz posiłek o dobrze policzonych węglowodanach, bez nadmiaru tłuszczu i białka, unikaj wysiłku fizycznego przez kolejne cztery godziny i nie rób korekt w tym czasie [5].

Każdą porę dnia sprawdzaj osobno, powtarzając próbę co najmniej trzy razy dla potwierdzenia [10]. Jeśli glikemia po dwóch godzinach stale przekracza o ponad 30 mg/dl (1,7 mmol/l) wartość sprzed posiłku, przelicznik zmniejsza się zwykle o jeden punkt, zgodnie z planem ustalonym z zespołem medycznym. Jeśli masz skłonność do hipoglikemii po dwóch godzinach, przelicznik się zwiększa. Wszystko zapisuj w dzienniczku, aby dostrzec prawidłowości. Nie rób prób w dniach nietypowych (choroba, silny stres, miesiączka).

Przelicznik może zmieniać się z czasem z kilku powodów, takich jak:

• zmiany masy ciała — spadek masy ciała poprawia wrażliwość na insulinę;
• poziom aktywności fizycznej — regularny wysiłek zwiększa wrażliwość [11];
• wiek — okres dojrzewania zmniejsza wrażliwość;
• czas trwania cukrzycy — postępująca utrata resztkowych komórek beta;
• leki przyjmowane równocześnie;
• zmiany hormonalne.

Wpływ może mieć także pora roku [12]. Część pacjentów potrzebuje latem mniej insuliny, gdy są bardziej aktywni. Przewlekły stres, choroba albo zakażenia przejściowo zmniejszają wrażliwość na insulinę. Ciąża drastycznie zmienia zapotrzebowanie na insulinę. Dlatego przeliczniki warto oceniać ponownie co trzy miesiące albo za każdym razem, gdy zauważysz stałe prawidłowości hiper- albo hipoglikemii po posiłkach. Korekty są normalną częścią prowadzenia cukrzycy.

MyFitnessPal ma największą bazę produktów, w tym wiele dań tradycyjnych. Carbs&Cals oferuje zdjęcia porcji do oceny wzrokowej. Foodvisor wykorzystuje sztuczną inteligencję do rozpoznawania zdjęć [13]. Fotografujesz jedzenie, a aplikacja szacuje węglowodany. Niektóre aplikacje z dzienniczkiem cukrzycowym łączą liczenie węglowodanów z kalkulatorem bolusa insuliny.

W przypadku restauracji aplikacje sieci szybkiej obsługi publikują szczegółowe wartości odżywcze dla receptury standardowej; podana porcja może się różnić, więc traktuj liczbę jako oszacowanie wyjściowe i sprawdź glikemię po posiłku. Yuka skanuje kody kreskowe i podaje informacje natychmiast. FatSecret ma przepisy z automatycznym przeliczeniem na porcję. Większość aplikacji pozwala tworzyć własne posiłki i przepisy, z których korzystasz często [14]. Wybierz aplikację pasującą do Twojego stylu. Jedni wolą prostotę, inni chcą funkcji zaawansowanych.

Nie wszystkie. W idealnej sytuacji ważne produkty warto ważyć dla dokładności, zwłaszcza na początku, gdy uczysz się porcji [7]. Po kilku miesiącach będziesz w stanie oceniać wzrokiem porcje, których używasz często, z akceptowalnym błędem. Zawsze waż produkty gęste w węglowodany, jak pieczywo, ziemniaki, makaron, ryż i płatki [8]. Przy warzywach ubogich w węglowodany (poniżej 5%) wystarczy ocena wzrokowa.

Zainwestuj w cyfrową wagę kuchenną. Gdy jesz poza domem, wykorzystaj zdobyte doświadczenie do oszacowania węglowodanów. Część osób woli jeść standardowe porcje, które zapamiętała. Idealna precyzja nie jest potrzebna, a pogoń za nią bywa wyczerpująca; jeśli liczenie węglowodanów zajmuje coraz więcej Twoich myśli albo zmienia sposób, w jaki jesz, powiedz o tym zespołowi medycznemu. Błąd ±10 g węglowodanów jest akceptowalny przy większości posiłków [7].

Za punkt odniesienia weź doświadczenie z domu z podobnymi porcjami [8]. Większość restauracji podaje porcje standardowe. Kawałek pizzy ma 30-40 g, burger 30-40 g, mała porcja frytek 25-30 g. Poproś restaurację o informacje o wartości odżywczej, bo wiele lokali już je ma. Dania złożone rozłóż w myślach na składniki i oszacuj każdy z osobna. Gdy nie masz pewności co do ilości węglowodanów, podaje się bolus częściowy i uzupełnia go po sprawdzeniu glikemii po godzinie.

Zawyżoną dawkę trudniej naprawić niż przemijającą hiperglikemię, bo hipoglikemia pojawia się szybko. Hipoglikemia oznacza glikemię poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l): przyjmujesz 15 g szybko wchłanianych węglowodanów i sprawdzasz ponownie po 15 minutach. Pełne kroki znajdziesz na stronach o tym, czym jest hipoglikemia i o tym, jak ją leczyć. Sfotografuj jedzenie na przyszłość. Pamiętaj, że jedzenie restauracyjne często ma dodatkowe cukry ukryte w sosach i dressingach [7]. Zmierz glikemię po dwóch godzinach i skoryguj oszacowanie na następny raz, gdy zjesz coś podobnego [4].

Dania złożone rozłóż na główne składniki i oszacuj węglowodany z każdego [6]. Przy lasagne możesz rozważyć na przykład płaty makaronu + sos beszamelowy + sos pomidorowy + ser. Pomiń składniki o znikomej zawartości węglowodanów (ser, mięso). Przy sosach możesz przyjąć 10 g węglowodanów na porcję, jeśli smakują słodko. Przy zupach kremach uwzględnij warzywa, mąkę oraz mleko lub śmietanę. Tłuszcz i białko w daniach złożonych mogą czasem wymagać dodatkowej insuliny [5].

Stwórz w aplikacji własną bibliotekę „przepisów”, w sekcji częstych posiłków [14]. Gdy gotujesz w domu, policz raz dla całej blachy i podziel przez liczbę porcji. Przy tartach i ciastach policz węglowodany ogółem z mąki, cukru i owoców, a potem podziel przez liczbę kawałków. Z czasem wyrobisz sobie intuicję dla częstych zestawień i nie będziesz musieć liczyć od zera za każdym razem.