Transkütan ve implant glukoz sensörleri

Transkütan sensör, en sık rastlanan glukoz sensörü türüdür. Deriden giren, çok ince ve esnek bir filamanı, yani yumuşak bir teli vardır. Derinin altındaki dokuda yalnızca tel kalır; sensörün gövdesi ise üstte, yapışkan bir bantla tespit edilmiş olarak durur. Adı bile bunu açıklar; çünkü "trans" "içinden", "kütan" ise "deri" demektir. Yani deriden geçen bir sensördür [1].

Transkütan sensör, bir hekimin yardımı olmadan yalın biçimde takılır. Onu evde, otomatik bir aplikatörle kendiniz takarsınız; belirli sayıda günden sonra da yenisiyle değiştirirsiniz. Böylece özel bir işleme gerek kalmadan, kan şekerinizi izlemenin elverişli bir yolu her zaman elinizin altında olur. Bugün var olan sürekli izlem sistemlerinin büyük çoğunluğunun kullandığı sensör türü budur [2].

İmplant sensör, bir kibrit çöpü büyüklüğünde küçük bir silindirdir. Genellikle kol düzeyinde, bütünüyle derinin altına yerleştirilir. Takmayı bir hekim ya da eğitilmiş başka bir sağlık çalışanı yapar. Transkütan sensörün tersine, hiçbir bölümü yüzeyde kalmaz — tümü derinin altındadır. Sensör orada yaklaşık bir yıl kalır [3].

Sensörün kendisi derinin altında gizli olsa da, onun üstünde, deriye yapışkan bir bantla tespit edilmiş küçük bir verici taşırsınız. Bu verici, kan şekeri değerlerini telefondaki bir uygulamaya gönderir. Bu verici de deriye yapışık taşındığı için, implant bir sensöre geçmek sizi yapıştırıcıyla ilişkiden bütünüyle kurtarmaz. Böylece implant sensör size, özellikle aracı sık değiştirmek istemiyorsanız uygun olan kalıcı bir çözüm sunar.

Başlıca fark, sensörün bulunduğu yerle ve takılma biçimiyle ilgilidir. Transkütan sensörün yalnızca deriden geçen ince bir filamanı vardır; gövdesi ise yüzeyde kalır. Onu evde, otomatik bir aplikatörle, hiçbir kesi olmadan kendiniz takarsınız. İmplant sensör bütünüyle derinin altındadır ve klinikte yapılan küçük bir işlemle bir sağlık çalışanınca yerleştirilir. İşlem, yerel uyuşturmayla ve yaklaşık 5 mm'lik çok küçük bir kesiyle yapılır [4].

İkinci fark, çalışma süresi ve sensörün çıkarılma biçimiyle ilgilidir. Transkütan olan 7-15 gün taşınır, sonra onu kendiniz sökersiniz. İmplant sensör derinin altında yaklaşık bir yıl kalır. Onu da bir sağlık çalışanı, takmaya benzeyen kısa bir işlemle çıkarır. İki tür, ülkeden ülkeye aynı olmayan bulunabilirlik ve maliyet açısından da ayrılır. Kısacası transkütan sensör elverişlidir ve hasta tarafından sık değiştirilir; implant sensör ise sağlık çalışanlarınca yönetilen kalıcı bir çözümdür, aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi [3].

Evet. Transkütan bir sensörde, derinin altındaki dokuda kalan ve doku sıvısıyla (hücreler arasındaki sıvıyla) çevrelenen, çok ince ve esnek bir tel olan bir filaman bulunur. Glukoz yoğunluğunu ölçen, bu yumuşak filamandır. Bilinmesi önemli olan şudur: söz konusu olan, deride kalan bir iğne değil, yumuşak ve çok ince bir teldir [2].

Takarken gerçekten bir iğne kullanılır; ancak bu iğne yalnızca aplikatörün bir parçasıdır. İğne, filamanı derinin altına yerleştirir; sonra kendiliğinden geri çekilir ve yerinde yalnızca yumuşak teli bırakır. Bu nedenle insanların çoğu, takıldıktan sonra sensörün varlığını neredeyse duyumsamaz. Derinin altındaki tel günlük yaşamda rahatsız edici değildir [5].

İmplant sensör, eğitilmiş bir sağlık çalışanının yaptığı kısa bir işlemle takılır. Önce deri, genellikle kolun arka yüzünde temizlenir; sonra bölge yerel bir uyuşturucuyla (lidokainle) uyuşturulur. Yaklaşık 5 mm'lik çok küçük bir kesi yapılır; sensör bu kesiden özel bir yerleştirme aracıyla derinin altına konur. Sonunda bölge, dikişsiz (sütür ipi olmadan) yapışkan bir bantla ya da bir pansumanla kapatılır [4] [6].

İşlemin tümü yalnızca birkaç dakika sürer ve alışılmış bir sağlık kuruluşunda yapılır. Bölge yerel olarak uyuşturulduğu için sensörün takılmasına dayanmak kolaydır. Onu, deri düzeyinde küçük ve hızlı bir girişim olarak düşünebilirsiniz [7].

İmplant bir sensör yalnızca nitelikli ve eğitilmiş bir sağlık çalışanınca, örneğin bir hekim ya da bir hemşire tarafından (yerel sağlık sistemine göre) takılabilir. Bu önemli bir ayrımdır; çünkü böyle bir sensörü kendiniz yerleştiremezsiniz. Takma, küçük bir tıbbi işlem ve uygun koşullar gerektirir; bu nedenle her zaman uzmanlaşmış görevlilerce yapılır [4] [6].

Bu nokta, implant sensörü transkütan olandan ayırır. Transkütan sensörü evde, tıbbi yardım olmadan kendiniz takarsınız; implant olan için ise kliniğe gitmeniz gerekir. Böylece implant bir sensörün seçilmesi, hem takma hem de çıkarma için sağlık ekibiyle yakın bir iş birliğini de gerektirir [1].

Genel olarak implant bir sensörün takılması ağrılı değildir; çünkü bölge önceden yerel bir uyuşturucuyla uyuşturulur. İşlem sırasında bir basınç duygusu ya da küçük bir rahatsızlık duyabilirsiniz; ancak asıl ağrı yoktur ya da en çok en az düzeydedir. Hastaların çoğu, duyarlı anın aslında yalnızca uyuşturucu enjeksiyonundaki küçük batma olduğunu, ondan sonra neredeyse hiçbir şey duymadıklarını söyler [3] [7].

Takmadan sonra o bölgede hafif bir duyarlılık, bir rahatsızlık ya da geçici bir morluk ortaya çıkabilir. Bu duygular kural olarak hafiftir ve birkaç günde geçer. Ağrı azalacağına artıyorsa, kızarıklık yayılıyorsa ya da ateş veya implant yerinde bir akıntı ortaya çıkarsa aynı gün içinde sağlık ekibiyle bağlantı kurun. Rahatsızlık sürüyorsa ya da sizi endişelendiriyorsa da hekimle konuşun.

Evet. Sensörün kendisi derinin altında olsa da, onun üstünde deriye konmuş, yapışkan bir bantla tespit edilmiş küçük bir verici taşırsınız. Bu verici sensörü kablosuz besler ve kan şekerinin kestirilen değerlerini telefondaki bir uygulamaya gönderir. Uygulamada sistemin görünen tek bölümü odur. Verici gerektiğinde çıkarılıp yerine takılabilir.

Böylece derinin altındaki sensör etkilenmeden, duş almak ya da onu yeniden şarj etmek için onu çıkarabilirsiniz. Yine de bilmeniz gerekir ki verici çıkarılmış olduğu sürece sensör kan şekeri değerlerini kaydetmez [6]. Bütün bu süre boyunca çok düşük ya da çok yüksek kan şekeri alarmlarını da almazsınız; bu nedenle kendinizi nasıl hissettiğinize ve gerektiğinde glukometreyle yapılan bir ölçüme göre yönelirsiniz.

İmplant bir sensörün çıkarılması, yine bir sağlık çalışanının yaptığı yeni ve kısa bir işlemle olur. Bölge yerel bir uyuşturucuyla uyuşturulur, çok küçük bir kesi yapılır, sensör çıkarılır ve yer bir pansumanla ya da yapışkan bir bantla kapatılır. Takmada olduğu gibi, sensörü kendiniz çıkaramazsınız [4] [6]. Bir sensör çalışma döneminin sonuna geldiğinde, onun yerine genellikle öteki kola yenisi takılabilir.

Çoğu zaman iki işlem, izleme uzun aralar vermeden devam edebilmeniz için aynı klinik ziyaretinde yapılır. Böylece bir sensörden ötekine geçiş yalın ve iyi düzenlenmiş olur. Sensör öngörülenden daha erken durursa ya da implant yerinde bir tepki ortaya çıkarsa sağlık ekibine haber verin; çünkü süresinden önce çıkarma da yine klinikte yapılır.